Voor en nadelen van stress

In een maatschappij waar velen gebukt gaan onder stress, zouden we het bijna vergeten: stress hoeft niet altijd negatief te zijn. Sterker, we hebben het ook nodig. Hoe zit dat nu precies? In dit artikel zetten we de voor en nadelen van stress voor je op een rij en leer je welke vormen van stress je voortaan uit de weg mag gaan.

Wat is stress?

Om te begrijpen wat de voor en nadelen van stress zijn, is het belangrijk om te weten wat er in ons lichaam gebeurt bij stress. Wanneer we gestrest zijn, reageert ons lichaam door ons voor te bereiden op een vecht- of vluchtreactie. Je spieren krijgen meer energie, je hartslag schiet omhoog en je ademhaling versnelt. Daarbij spelen stresshormonen zoals adrenaline, noradrenaline en cortisol een belangrijke rol. Adrenaline en noradrenaline komen vrij om je super alert te maken en ervoor te zorgen dat je beter kunt presteren. Cortisol wordt aangemaakt om het verlies van energie weer aan te vullen.

Deze lichamelijke reactie op stress stamt uit de oertijd. Problemen waar we toen mee moesten dealen, waren voornamelijk wilde dieren en vijandelijke stammen. Vechten of vluchten (en in sommige gevallen bevriezen) waren de beste manieren om het er heelhuids van af te brengen. Dankzij onze stressrespons hadden we een grotere kans om te overleven.

Voordelen van stress

Ook vandaag de dag activeert acute stress ons lichaam om snel te reageren op bedreigende situaties, zodat we die het hoofd kunnen bieden. Denk aan zoiets als een auto die onverwachts de hoek om komt scheuren als jij de straat oversteekt. Dankzij de stressrespons spring je zonder na te denken op tijd opzij. Of je grijpt vliegensvlug in door jouw kind weg te trekken, zodat het niet overreden wordt.

Een ander voordeel van stress is dat het je kan motiveren om doelen te bereiken en uitdagingen aan te gaan. Het verhoogt je alertheid, concentratie en creativiteit, zodat je beter kunt presteren, of het nu gaat om een fysiek prestatie, bijvoorbeeld  tijdens een sportwedstrijd, of een mentale prestatie, zoals het afleggen van een examen.

Stress kan ook goed zijn voor je zelfvertrouwen. Het overwinnen van stressvolle situaties geeft je eigenwaarde en het geloof in jezelf een enorme boost.

Acute stress in risicovolle en gevaarlijke situaties is dus nuttig voor je. Dat geldt ook voor kortdurende stress die onze prestaties in het dagelijkse leven verhoogt. Dat wordt daarom in de volksmond ook wel gezonde stress genoemd.

Nadelen van Stress

Anders wordt het als we acute hevige stress ervaren als een situatie niet gevaarlijk of levensbedreigend is. En er geen sprake is van gezonde spanning, maar hevige angst of paniek als er een prestatie van je wordt verwacht.

Voorbeelden van acute stress die op dat moment niet reëel is, zijn bijvoorbeeld hoogtevrees als je veilig op een balkon staat en claustrofobie in een lift die goed functioneert. Stress mondt in die gevallen uit in angst en paniek terwijl de situatie waarin je zit niet gevaarlijk, laat staan levensbedreigend is. Een ander voorbeeld is spreekangst. Terwijl anderen gezonde spanning voelen voor een presentatie, raak jij er compleet van in paniek. Ook een overvolle agenda kan je in de vecht/vlucht respons brengen, terwijl je al die energie niet op een natuurlijke wijze kunt reguleren/ontladen omdat er geen vijand is om tegen te vechten of hard voor weg te lopen.

Chronische stress

De meest schadelijke vorm van stress is chronische stress. Wanneer ons lichaam zich klaar maakt om ons te kunnen wapenen tegen gevaar, worden andere lichaamsfuncties even op een laag pitje gezet, zoals je spijsvertering en je immuunsysteem. Dat is prima als het van korte duur is, maar als stress blijft aanhouden en dus chronisch wordt, heeft ons lichaam niet meer de tijd om te herstellen omdat het continu in de alarmstand staat. Oorzaken van chronische stress zijn bijvoorbeeld aanhoudende grote zorgen, continu gebukt gaan onder een te volle agenda, of sociale of emotionele problemen, mantelzorg in combinatie met werk, enz.

Symptomen bij chronische stress

Wanneer chronische stress een feit is, uit zich dat in allerlei symptomen. Voorbeelden hiervan zijn:

• Hoofdpijn, buikpijn, spierspanning, rugpijn, vermoeidheid.
• Hoge adem, hartkloppingen, trillen, zweten.
• Concentratieproblemen, vergeetachtigheid, slapeloosheid.
• Verminderde eetlust, of juist veel zoet willen eten.
• Gevoeliger worden voor pijn.
• Prikkelbaarheid, jezelf terugtrekken.
• Ook eerdere psychische problemen zoals angst, depressie of verslaving kunnen gaan opspelen.

Gezondheidsgevaren van chronische stress

Dat er een relatie bestaat tussen chronische stress en burn-out weten we als het goed is allemaal. Maar teveel stress gaat gepaard met nog veel meer gevaren voor onze gezondheid. Er raken er allerlei processen verstoord. Denk aan je suikergehalte, vethuishouding, immuunsysteem en bloeddruk. Het vergroot zo je risico op hart en vaatziekten en je weerstand tegen ziekten in het algemeen wordt lager. Omdat chronische stress je hormoonhuishouding verstoort, ligt slapeloosheid op de loer. Je kunt bijvoorbeeld niet in slaap komen of wordt ’s nachts steeds wakker. Dit levert je nog meer stress op zodat je risico loopt om in een vicieuze cirkel terecht te komen.

Impact van chronische stress op je brein

Chronische stress heeft impact op je brein. Bijvoorbeeld op de hippocampus en prefrontale cortex. Dit zijn de hersengebieden die onze emoties en geheugen reguleren en waar bijvoorbeeld sociaal gedrag, plannen en het nemen van beslissingen wordt geregeld. Ook kan stress de amygdala, het deel van het brein dat angst reguleert, hyperactief maken. Het is daarom dat chronische stress regelmatig leidt tot burn-out en angst.

Van gezonde stress naar angst en paniek

Er is een uitzondering met betrekking tot de voor en nadelen van stress die belangrijk is om in deze blog ook te bespreken. En die is dat ook gezonde stress bij sommige mensen om kan slaan naar angst en paniek. Dit gebeurt als zij zich bewust worden van de lichamelijke sensaties die nou eenmaal bij gezonde spanning horen en daar controle over willen krijgen. Een voorbeeld hiervan is het sneller kloppen van je hart. Feit is dat je er geen controle over hebt en je het tegendeel bewerkstelligt. Je hart gaat alleen maar sneller kloppen. Ga je nog beter je best doen om er controle over te krijgen, dan gaat het van kwaad tot erger. Je belandt in een vicieuze cirkel!

De beste manier om om te gaan met de lichamelijke sensaties die gezonde stress veroorzaken is het los te laten. Bedank simpelweg je lichaam dat het doet wat het moet doen en je zo in staat stelt om beter te presteren!

Een belangrijke tip tegen stress

Het is belangrijk om je goed bewust te zijn van de voor en nadelen van stress. Verwelkom gerust gezonde spanning in je leven, maar chronische stress mag je voortaan echt vermijden. We gebruiken hier met opzet het woord mag, in plaats van moet. Want stress moeten vermijden en oplossen zorgt voor meer stress. Maar stress mogen of willen oplossen, of ervoor kiezen om dat te doen, geeft ruimte om zaken te veranderen. Het is dan ook onze eerste tip om het woord moeten voortaan sowieso uit je vocabulaire te schrappen. Je legt zo veel minder druk op jezelf en je omgeving.

Tip 2: Verander je zienswijze

Bekijk stress ook eens van een andere kant. En besef dat stress niet het gevolg is van situaties waarin jij je bevindt, maar van de gedachten die je over die situaties hebt. Gaat het om een situatie die je kunt veranderen omdat je er invloed op hebt, onderneem dan actie om de situatie te veranderen. Gaat het om dingen waar je geen invloed op hebt, laat het dan los. Een voorbeeld van dit laatste is: je kunt je druk maken als je in de file staat, maar de file lost er niet eerder van op. Het is dus jouw keuze of je die tijd verspilt door je op te winden en druk te maken, of er iets ontspannends van maakt door bijvoorbeeld onderwijl naar je favoriete muziek te luisteren.

Tip 3: Schud het van je af

Wandelen (met je hond), fietsen of sporten zijn goed tegen stress. Maar het zijn niet de enige vormen van beweging om je stresslevel te verlagen. Je kunt stress ook van je afschudden, zoals honden dat doen. Ga staan en schud je armen, benen, schouders en romp lekker los. Je kunt dit een aantal keren per dag doen als je last hebt van emoties of spanning. Zijn er andere mensen bij? Trek je dan even terug, bijvoorbeeld op het toilet.

Tip 4: Maak werk van assertiviteit en zelfvertrouwen

Het ontwikkelen van zelfvertrouwen en leren om voor jezelf op te komen, zijn ontzettend belangrijk om chronische stress te voorkomen.  Want een hoop stress kan worden voorkomen of opgelost als je weet hoe je succesvol met anderen in gesprek gaat over jouw grenzen en wensen. Zowel in je persoonlijke en sociale leven als in relatie tot je collega’s en leidinggevende(n) op de werkvloer. Heb je hier hulp bij nodig? Wij staan voor je klaar. Dit zijn de mogelijkheden:

Training in assertiviteit en zelfvertrouwen in een kleine groep
Persoonlijke 1 op 1 consult
Online training assertiviteit
Online training Boost je zelfvertrouwen